Niska samoocena i poczucie własnej wartości – psychoterapia w Warszawie i online
Niska samoocena rzadko zaczyna się od przekonania „jestem beznadziejny” czy „jestem beznadziejna”. Częściej buduje się stopniowo – poprzez doświadczenia, relacje i komunikaty, które z czasem zaczynamy traktować jak prawdę o sobie.
Możesz być osobą, która wiele osiągnęła, jest odpowiedzialna i kompetentna, a jednocześnie wewnętrznie czuć, że nie jesteś wystarczająco dobra lub dobry. Możesz potrzebować potwierdzenia swojej wartości, bać się krytyki, mieć trudność z przyjmowaniem komplementów albo stale zastanawiać się, czy robisz coś wystarczająco dobrze.
Czasem za tym, co nazywamy niską samooceną, kryje się wstyd, poczucie winy, doświadczenie odrzucenia albo przekonanie, że własne potrzeby są mniej ważne niż potrzeby innych.
Czym jest niska samoocena i skąd się bierze?
Samoocena i poczucie własnej wartości często używane są zamiennie, choć nie są tym samym. Samoocena to raczej to, jak oceniamy siebie – swoje umiejętności, wygląd czy osiągnięcia. Poczucie własnej wartości sięga głębiej: dotyczy tego, czy czujemy się wartościowi jako ludzie, niezależnie od tego, co robimy.
Niskie poczucie własnej wartości może sprawiać, że swoją wartość uzależniamy od osiągnięć, aprobaty innych lub tego, czy jesteśmy komuś potrzebni.
Wpływa na nie wiele czynników – temperament, relacje, doświadczenia społeczne i to, czego uczymy się o sobie w ważnych relacjach. Szczególne znaczenie mają doświadczenia z dzieciństwa. Dziecko buduje obraz siebie poprzez to, jak widzą je ważni dorośli. Jeśli często słyszy, że jest „niegrzeczne”, „za wrażliwe”, „samolubne” albo że przynosi rozczarowanie, może przestać myśleć „to był błąd”, a zacząć myśleć „ze mną jest coś nie tak”.
Z perspektywy rozwojowej i teorii przywiązania dziecko jest zależne od relacji, dlatego może wybierać przystosowanie zamiast wyrażania tego, czego naprawdę doświadcza. Jeśli wielokrotnie uczy się, że złość, smutek, potrzeba bliskości, sprzeciw czy samodzielność zagrażają relacji albo irytują rodzica, może uznać, że to z nim jest coś nie tak – i ograniczać kontakt z tymi emocjami.
Podobnie bywa, gdy dziecko musi stale dostosowywać się do nastroju dorosłych, nie sprawiać problemów, osiągać dobre wyniki albo opiekować się emocjami innych. Wtedy własne potrzeby schodzą na dalszy plan. Więcej o tym, jak wczesne doświadczenia w relacjach wpływają na dorosłe życie, piszę w tekście o traumie relacyjnej.
Jeśli rozpoznajesz siebie w tym opisie, możesz umówić pierwszą konsultację. Nie musisz od razu opowiadać o najtrudniejszych doświadczeniach.
Wstyd i poczucie winy a poczucie własnej wartości
Poczucie winy mówi: „to był błąd”. Wstyd mówi częściej: „to ja jestem błędem” albo „ze mną jest coś nie tak”.
Jeżeli dziecko wielokrotnie doświadcza krytyki, zawstydzania lub obwiniania, może zacząć traktować jako prawdę o sobie przekonanie, że problem nie leży w tym, co zrobiło, ale w tym, kim jest.
W dorosłym życiu może to wyglądać jak ciągłe przepraszanie, trudność z przyjmowaniem krytyki, potrzeba bycia „bez zarzutu” albo poczucie winy nawet wtedy, gdy nie ponosimy odpowiedzialności za sytuację. Czasem osoba z niskim poczuciem własnej wartości bardzo dużo robi dla innych i z zewnątrz wygląda na silną i niezawodną – a w środku nieustannie próbuje udowodnić, że jest wystarczająca.
Niska samoocena – objawy
Objawy niskiej samooceny mogą wyglądać bardzo różnie i nie zawsze oznaczają wycofanie. Mogą pojawiać się:
- ciągłe porównywanie się z innymi i poczucie, że „inni są lepsi”,
- trudność z przyjmowaniem komplementów i umniejszanie własnych osiągnięć,
- silny lęk przed oceną, krytyką i odrzuceniem,
- perfekcjonizm i potrzeba udowadniania swojej wartości,
- trudność z mówieniem „nie” i poczucie winy przy stawianiu granic,
- trudność w rozpoznawaniu własnych potrzeb,
- pozostawanie w relacjach, które nam nie służą,
- nadmierne przepraszanie i branie odpowiedzialności,
- trudność w podejmowaniu decyzji,
- przekonanie, że nie zasługujemy na dobre rzeczy.
Niska samoocena może też przyjmować formę nadmiernego działania. Pracoholizm, potrzeba osiągania kolejnych celów czy trudność z odpoczynkiem mogą pełnić funkcję ochronną – pozwalają nie zatrzymywać się przy poczuciu niewystarczalności.
Wewnętrzny krytyk
U wielu osób z niską samooceną bardzo głośno brzmi wewnętrzny krytyk – głos, który komentuje każdy błąd, porównuje i wymaga więcej. Często brzmi znajomo, jak echo dawnych komunikatów od ważnych dorosłych. W terapii Gestalt można dać mu przestrzeń i zbadać, czego naprawdę chce i przed czym próbuje chronić – a także usłyszeć tę część siebie, która od lat jest przez niego krytykowana.
Gestalt patrzy na wewnętrznego krytyka jako na utrwalony sposób przystosowania, który kiedyś pomagał chronić relację i poczucie przynależności, ale w dorosłym życiu nadal uruchamia się wtedy, gdy pojawia się lęk przed odrzuceniem, oceną lub utratą kontaktu z drugim człowiekiem.
Niska samoocena a brak pewności siebie – czy to to samo?
Nie. Brak pewności siebie może dotyczyć konkretnej sytuacji – wystąpień publicznych, nowej pracy czy nowej relacji – przy jednocześnie stabilnym poczuciu własnej wartości. Niskie poczucie własnej wartości jest bardziej podstawowe i dotyczy przekonania o tym, kim jesteśmy i ile jesteśmy warci.
Dlatego osoba z niską samooceną może być bardzo pewna siebie w pracy, a jednocześnie w bliskiej relacji czuć się niewystarczająca.
Czy terapia pomaga podnieść poczucie własnej wartości?
Tak – terapia może pomóc zrozumieć źródła niskiej samooceny i stopniowo zmieniać sposób, w jaki odnosimy się do siebie i innych. Można w niej także pracować nad wstydem i poczuciem winy, które przez lata mogły organizować to, jak myślimy o sobie.
Jak poprawić samoocenę?
Poprawa samooceny nie zawsze oznacza poczucie większej pewności siebie. Czasem ważniejsza jest możliwość pozostania przy sobie również wtedy, kiedy pojawia się krytyka, konflikt, błąd czy odrzucenie.
Jak zwiększyć poczucie własnej wartości?
Poczucie własnej wartości rośnie m.in. dzięki kontaktowi z własnymi potrzebami, stawianiu granic, rozpoznawaniu emocji i oddzielaniu tego, co naprawdę należy do nas, od tego, za co byliśmy odpowiedzialni jako dzieci.
Jak odbudować pewność siebie?
Pewność siebie nie musi oznaczać braku lęku czy wątpliwości. Może oznaczać zdolność do pozostania w kontakcie ze sobą, gdy nie wiemy, jak zostaniemy ocenieni. Odbudowywanie jej obejmuje podejmowanie własnych decyzji, wyrażanie potrzeb i uczenie się, że niezadowolenie drugiej osoby nie musi oznaczać, że zrobiliśmy coś złego.
Jak pracuję nad poczuciem własnej wartości?
W terapii nie chodzi o to, żeby nauczyć się powtarzać „jestem wartościowy” czy „jestem wartościowa”, jeśli wewnętrznie nadal tego nie czujesz. Wspólnie możemy przyglądać się temu:
- kiedy pojawia się wstyd i poczucie winy,
- jak reagujesz na krytykę i odrzucenie,
- gdzie kończą się Twoje granice,
- w jakich sytuacjach próbujesz zasłużyć na akceptację,
- jak traktujesz siebie, kiedy popełnisz błąd,
- jakie schematy z wcześniejszych relacji powtarzają się dziś.
W podejściu Gestalt ważne jest nie tylko rozumienie, dlaczego funkcjonujemy w określony sposób, ale też zauważanie, co dzieje się z nami tu i teraz – w emocjach, ciele i kontakcie z drugą osobą. Podejście systemowe pozwala dodatkowo przyjrzeć się rolom, jakie pełniliśmy w rodzinie, i temu, jak wpływają one na nasze dzisiejsze relacje.
Celem nie jest „nowa, idealna wersja siebie”, ale bardziej realistyczne i życzliwe doświadczanie siebie – także wtedy, gdy popełniamy błędy albo nie spełniamy oczekiwań innych.
Niska samoocena – terapia w Warszawie i online
Jeśli rozpoznajesz siebie w tym opisie, możesz umówić pierwszą konsultację. Nie musisz od razu opowiadać o najtrudniejszych doświadczeniach.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są objawy niskiej samooceny?
M.in. silny krytycyzm wobec siebie, porównywanie się z innymi, trudność z przyjmowaniem komplementów, lęk przed oceną, perfekcjonizm, problemy z granicami i częste poczucie winy.
Co wpływa na poczucie własnej wartości?
Temperament, doświadczenia społeczne i przede wszystkim ważne relacje – szczególnie z dzieciństwa. Duże znaczenie ma to, czy dziecko czuło się akceptowane niezależnie od swoich osiągnięć i zachowania.
Jak pracować nad poczuciem własnej wartości?
Warto przyglądać się temu, jak powstał nasz obraz siebie i jak dziś wpływa on na relacje, decyzje oraz sposób traktowania siebie.
Jak pomóc osobie z niską samooceną?
Raczej nie przekonywać jej, że powinna „bardziej w siebie uwierzyć” – to często pogłębia poczucie, że coś jest z nią nie tak. Pomocne jest słuchanie bez oceniania, szacunek dla jej granic i zachęta do profesjonalnego wsparcia, jeśli trudności wpływają na jej życie.
Ile trwa terapia niskiej samooceny?
Nie ma jednej odpowiedzi. Zależy to m.in. od tego, jak długo utrzymują się trudności, jakie doświadczenia je ukształtowały i czego potrzebujesz od terapii. O czasie pracy warto rozmawiać indywidualnie.
Skontaktuj się ze mną
Serdecznie zapraszam do kontaktu – wypełnij formularz, a wrócę z informacją zwrotną tak szybko, jak to możliwe. Konsultację psychoterapeutyczną możesz też zarezerwować bezpośrednio w zakładce Kontakt.